ვარშავის აჯანყების მონაწილე ქართველი გოგონას განსასვენებელი

ვარშავაში, ცენტრთან ახლოს, ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით, დაახლოებით 25 ჰექტარზე გადაჭიმული უნიკალური ნეკროპოლისი მდებარეობს, რომელსაც პოვონზკი (Cmentarz Wojskowy Powązkach) ჰქვია. ეს სივრცე ბევრად მეტია, ვიდრე უბრალოდ სასაფლაო – ის ნამდვილი ეროვნული მემორიალური ადგილია, სადაც პოლონეთის ისტორია ცოცხლდება. მიუხედავად იმისა, რომ მისი დაარსების ზუსტი და სანდო თარიღი არ არსებობს, ცნობილია, რომ იგი XX საუკუნის დასაწყისში, კერძოდ 1912 წელს, პოვონზკის სასაფლაოს ცალკე განყოფილებად დაარსდა. თავდაპირველად ეს ადგილი ძირითადად ცარისტული არმიის ჯარისკაცების სამარხს წარმოადგენდა, თუმცა 1918 წელს პოლონეთის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ მალევე, იგი პოლონელი ჯარისკაცების მთავარ ნეკროპოლისად და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლისა თუ თავგანწირვის უმნიშვნელოვანეს სიმბოლოდ იქცა.

დედაქალაქში და მთელ პოლონეთში ძნელია იპოვოთ სხვა ადგილი, სადაც ამდენი დიდი ადამიანი, ეროვნული გმირი და სხვადასხვა რელიგიური ორიენტაციის წარმომადგენელია დაკრძალული. არაოფიციალურად, პოვონზკის აქვს სასაფლაოს არქიტექტურაში ჯვრების სახეობებისა და კლასიფიკაციის უდიდესი კოლექცია. აქ ყოველი ბილიკი ვიზიტორებს ახსენებს მათ, ვინც სიცოცხლე შესწირა სამშობლოს თავისუფლებას. ეს გარემო სავსეა მოგონებებით, სიყვარულის ლტოლვით, იმედგაცრუებებითა და მწუხარებით, მაგრამ ამავე დროს გამოირჩევა ბუნების სილამაზითა და პარკის საოცარი არქიტექტურით, რაც რეფლექსიის განსაკუთრებულ სივრცეს ქმნის.

ვარშავის დამცველი შეიარაღებული ძალების სასაფლაოს ნაწილი

ეპოქები, ომები და ისტორიული მეხსიერება

პოვონზკის ტერიტორიაზე პირველი დაკრძალვები XIX საუკუნის მეორე ნახევრის აჯანყების მონაწილეებს ეკუთვნით. ომებს შორის პერიოდში სასაფლაო დიდი პოლონეთის აჯანყების, პოლონეთ-საბჭოთა (ბოლშევიკებთან) ომის მონაწილეებისა და პოლონეთ-უკრაინის ომის გმირების საბოლოო განსასვენებელი გახდა. აქ მკაფიოდ არის გამოყოფილი ზონები პირველი მსოფლიო ომის, მეორე მსოფლიო ომის მონაწილეთა და ნაცისტური ტერორის მსხვერპლთა საფლავებით.

სასაფლაოზე არის როგორც ინდივიდუალური, ისე ჯგუფური დაკრძალვები, მათ შორის 2010 წლის სმოლენსკის ავიაკატასტროფის მსხვერპლთა მონუმენტი. ნეკროპოლისი დამსახურებული სამხედრო მოღვაწეების, ცნობილი ისტორიული პირების, მწერლების, პოლონეთის სახელმწიფოს გამოჩენილი პოლიტიკოსების, კომპოზიტორებისა და პიანისტების ოფიციალური დაკრძალვის ადგილია.

ამავე სივრცეში შეხვდებით თანამედროვე ხარკსაც – საფლავის ქვას ლეპტოპის სახით, რომელიც ტექნოლოგიასა და მეცნიერებასთან დაკავშირებულ პროფესორს ეძღვნება. კოსმიური კვალიც კი არსებობს ამ ნეკროპოლისში: აქ მდებარეობს მიროსლავ ჰერმაშევსკის მემორიალი. იგი იყო ერთადერთი პოლონელი ასტრონავტი, რომელიც კოსმოსში გაფრინდა, და მისი საფლავი მიღწეული წარმატებისა და ვარსკვლავებამდე მიღწევის ერის ოცნების სიმბოლოდ ითვლება. (თუ მისი მისიის მემორაბილიის ნახვა გსურთ, შეგიძლიათ ეწვიოთ კულტურისა და მეცნიერების სასახლეში არსებულ ტექნოლოგიების მუზეუმს, სადაც მისი კოსმოსური კოსტუმია გამოფენილი).

საფლავის ქვა ლეპტოპის სახით და მიროსლავ ჰერმაშევსკის მემორიალი

ვარშავის აჯანყების სისხლიანი გამოძახილი და „გლორია ვიქტისი“

სასაფლაოზე ყველაზე ღრმა კვალი მაინც მეორე მსოფლიო ომისა და 1944 წლის ვარშავის აჯანყების მოვლენებმა დატოვა. ოკუპირებული ევროპის ამ უდიდესი თავისუფლებისთვის ბრძოლის ასობით ჯარისკაცი, მეამბოხე და მშვიდობიანი მოქალაქე სწორედ აქ არის დაკრძალული.

ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ადგილია ვარშავის აჯანყებულთა კვარტალი, რომელიც ცნობილია როგორც „კვარტალი A-24“. სიმბოლური თეთრი ჯვრები, არყის ჯვრები და სახელობითი დაფები უზარმაზარი მსხვერპლის შემაძრწუნებელი შეხსენებაა. აქ მდებარეობს „ზოშკას“ ბატალიონის ძეგლი და გრეი რანკსის მემორიალური კედელი, რომლებიც აჯანყების ახალგაზრდა გმირების პატივსაცემად შეიქმნა. ამავე ზონაშია არმიის ჯარისკაცების საცხოვრებელი – ეროვნული ხსოვნის ძლიერი სიმბოლო.

ამ კვარტლის მახლობლად აღმართულია „გლორია ვიქტისის“ მონუმენტი (დიდება დამარცხებულთათვის), რომელიც 1946 წელს გაიხსნა. ძეგლზე გამოსახულია ქალი, რომელსაც ხელში დიდების სიმბოლო – დაფნის გვირგვინი უჭირავს, ჯარისკაცთან ერთად, რომელიც ჩაფხუტით პატივს მიაგებს დაღუპულ თანამებრძოლებს. ეს არის აღიარება იმათთვის, ვინც დამარცხების მიუხედავად, გამბედაობისთვის პატივისცემით დაჯილდოვდა.

ყოველი წლის 1 აგვისტოს – ვარშავის აჯანყების დაწყების წლისთავზე, „W“ საათზე (17:00 საათზე) – ეს სივრცე ხდება ეროვნული და ადგილობრივი საზეიმო ცერემონიების ადგილი. ათასობით მოქალაქე და გმირების ოჯახის წევრები აქ სანთლების დასანთებად და ყვავილების დასადებად იკრიბებიან. თავად აჯანყების კვალი, ტყვიის ნატყვიარები და სისხლიანი ისტორიის ნარჩენები დღესაც შეინიშნება ქალაქის მრავალ ნაწილში (მაგალითად, დედამიწის მუზეუმში, სადაც მარმარილოს კიბეებზე აჯანყებულთა სისხლის ლაქები დღემდე ჩანს).

მრავალი ტრაგიკული ისტორია, რომელიც პოვონზკიში სიმბოლური საფლავებით არის წარმოდგენილი, რეალურად გაცილებით ადრე – ვარშავასთან ახლოს, კამპინოსის ტყის გულში, პალმირიში დასრულდა, სადაც ნაცისტებმა მასობრივი სიკვდილით დასჯა განახორციელეს.

მსოფლიო ომის დროინდელი წინააღმდეგობის მოძრაობის წევრები განისვენებენ

კატინის მემორიალი

ქართველი გოგონას გმირული თავგადასავალი: ირინა სხირტლაძე

პოვონზკის სამხედრო სასაფლაოს ისტორია განსაკუთრებულ ქართულ კვალსაც ინახავს. აქ, „პარასოლის“ ბატალიონის სხვა ჯარისკაცებსა და სანიტრებთან ერთად, დაკრძალულია ვარშავის აჯანყების გმირი ქართველი გოგონა – ირინა სხირტლაძე.

ირინა 1928 წლის 7 აპრილს დაიბადა ლვოვში. იგი იყო კაპიტან არკადი სხირტლაძის – პოლონეთის არმიის საკონტრაქტო ოფიცრის – და იანინა კიჩინსკა-სხირტლაძის უფროსი ქალიშვილი. მამამისი 1940 წელს კატინის ტყეში დახვრიტეს ბოლშევიკებმა. 1943 წლის ბოლოს ირინა დედასთან და უმცროს დასთან, ქრისტინასთან ერთად ვარშავაში გადავიდა საცხოვრებლად. გერმანელთა მიერ ოკუპირებულ ქალაქში მან მოძებნა ქართველი ქალი, რათა მამის მშობლიური ენა უკეთ შეესწავლა.

როგორც საკონტრაქტო ოფიცრის შვილი, ირინა არ იყო ვალდებული მონაწილეობა მიეღო ვარშავის აჯანყებაში, თუმცა აქტიურად ჩაება ანტიფაშისტურ მოძრაობაში. 1944 წლის აგვისტოში, აჯანყების პირველივე დღეებში, იგი ფსევდონიმით „ირკა“ პოლონეთის წინააღმდეგობის არმიაში მოხალისედ ჩაეწერა. როგორც მეკავშირემ და სანიტარმა, მან ბატალიონთან ერთად ბრძოლის მთელი მძიმე გზა გაიარა ვოლას უბნიდან ძველი ქალაქის გავლით ცენტრამდე და ჩერნიაკოვამდე.

ფოტოზე ირინა სხირტლაძე

1944 წლის 14 სექტემბერს, სოლეჩის უბანში, ლუდნას ქუჩაზე მიმდინარე გააფთრებული შეტაკებების დროს, 16 წლის ირინა გერმანელთა ტყვიამ იმსხვერპლა, როდესაც იგი მძიმედ დაჭრილი ბატალიონის უფროსის გადარჩენას და დახმარებას ცდილობდა. მამაცობისთვის იგი სიკვდილის შემდეგ დაჯილდოვდა მედლით „მამაცთა ჯვარი“, რომელიც ბრძოლის ველზე გამოჩენილი განსაკუთრებული გმირობისთვის გაიცემა.

მისი დაღუპვიდან 67 წლის შემდეგ, 2011 წლის 14 სექტემბერს, პოვონზკიში მისი ხსოვნისადმი მიძღვნილი საზეიმო ცერემონია გაიმართა. დებლინის საავიაციო სკოლის – „არწივის მართვეების“ – კურსანტებმა, სადაც თავის დროზე კაპიტანი არკადი სხირტლაძე პოლონელ მფრინავებს წვრთნიდა, ყვავილებით შეამკეს „ირკას“ საფლავი და სანთლები აუნთეს. წლების წინ, 1977 წლის ივლისში, ირინას დედა და უმცროსი და ოჯახთან ერთად საქართველოსაც ეწვივნენ და გაიცნეს ქვეყანა, რომლის ნახვაც ირინას აუხდენელ ოცნებად დარჩა. სწორედ ამ თავგანწირვას მიუძღვნა პოეტმა ჯანსუღ ჩარკვიანმა თავისი ცნობილი ლექსი „ირინოლა“.

აქვე იხილეთ ჩვენი ვიდეო ბლოგი

L სექცია – “ლაჩკა” და სტალინური რეპრესიები

პოვონზკის ტერიტორიაზე არსებობს კიდევ ერთი განსაკუთრებული და ტრაგიკული ადგილი – L სექცია, რომელიც საზოგადოებისთვის ცნობილია როგორც „ლაჩკა“. 1948 წლიდან 1956 წლამდე აქ, სრულიად საიდუმლოდ, კომუნისტური რეჟიმის მიერ სტალინური რეპრესიების მსხვერპლნი იკრძალებოდნენ. ესენი იყვნენ ძირითადად დამოუკიდებლობის იატაკქვეშა სისტემის ჯარისკაცები, ეგრეთ წოდებული „დაწყევლილი ჯარისკაცები“.

ამ სექციის მასობრივ საფლავებში განისვენებენ ანტიკომუნისტური წინააღმდეგობის ისეთი უდიდესი გმირები, როგორებიც იყვნენ გენერალი ავგუსტ ემილ ფილდორფი „ნილი“ და კავალერიის კაპიტანი ვიტოლდ პილეცკი. მრავალი წლის განმავლობაში „ლაჩკა“ მიზანმიმართულად იყო დავიწყებული და გასაიდუმლოებული. მხოლოდ 1990-იან წლებში დაიწყო მასშტაბური სამუშაოები მსხვერპლთა აღმოჩენისა და მათი იდენტიფიკაციისთვის, რაც დღემდე გრძელდება. ეს ადგილი მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგაც კი თავისუფლებისთვის მებრძოლი ადამიანების ურყევი სულის სიმბოლოა.

მნიშვნელობა დღეს

დღეს პოვონზკის სამხედრო სასაფლაო წარმოადგენს უმნიშვნელოვანეს კულტურულ და ისტორიულ ძეგლს.საზოგადოებრივი ინიციატივებისა და ყოველწლიური კამპანიების წყალობით, რომლებიც ისტორიული საფლავების რესტავრაციას ისახავს მიზნად, ნეკროპოლისი ინარჩუნებს თავის პირვანდელ და უნიკალურ ხასიათს.

როგორ მივაგნოთ ირკას საფლავს?

1. მთავარი ორიენტირი: ვარშავის აჯანყებულთა კვარტალი

„პარასოლის“ მებრძოლები დაკრძალულნი არიან ე.წ. ვარშავის აჯანყებულთა კვარტალში, რომელიც სასაფლაოს რუკაზე აღნიშნულია, როგორც სექცია A-24 (Kwatera A-24).

2. მიმართულება შესასვლელიდან

• სასაფლაოს მთავარი შესასვლელიდან (რომელიც ქუჩა ul. Powązkowska-ზე მდებარეობს) უნდა გაჰყვეთ მთავარ ხეივანს პირდაპირ, ნეკროპოლისის სიღრმეში.
• უნდა იაროთ მანამ, სანამ არ მიუახლოვდებით „გლორია ვიქტისის“ (Gloria Victis) მონუმენტს. ეს არის სასაფლაოს ცენტრალური სიმბოლური წერტილი – დიდი შავი ძეგლი, სადაც ყოველ 1 აგვისტოს მთავარი ცერემონიალი ტარდება.

გლორია ვიქტისის მონუმენტი

3. სად არის კონკრეტულად „პარასოლის“ საფლავები?

• „გლორია ვიქტისის“ მონუმენტის სიახლოვეს დაინახავთ თეთრი, ერთნაირი ფორმის ჯვრების მწკრივებს. სწორედ აქ არის თავმოყრილი აჯანყების ლეგენდარული ბატალიონები.
• „პარასოლის“ (Parasol) და „ზოშკას“ (Zośka) ბატალიონების სექტორები ერთმანეთის გვერდით მდებარეობს. მათ ადვილად იცნობთ დამახასიათებელი არყის ხის ჯვრებით (Brzozowe krzyże) – თუმცა დღეს ბევრი მათგანი ქვისაა, ისინი მაინც ინარჩუნებენ ტრადიციული არყის ხის ფორმასა და ფაქტურას.
• ირინა სხირტლაძის („ირკას“) საფლავიც სწორედ ამ რიგებშია. ეძებეთ დაფა, რომელზეც მითითებულია ბატალიონის სახელი: Batalion Parasol.
  

არყის ხის ჯვრები და ირინა სხირტლაძის („ირკას“) საფლავი

როგორ მივიდეთ ირინა საფლავამდე?

აგრეთვე იხილეთ ჩვენი ვიდეო ბლოგები: https://site.kartuli.news/modules/historical_figures/index.php

ავგტორი:

ნათია ქიმაძე

ნათია ქიმაძე

ორ ქვეყანაში ცხოვრებამ ერთი რამ მასწავლა: ნებისმიერი ამბავი მხოლოდ მაშინ არის სრული, თუ მას ორივე მხრიდან ვყვები. მეც ამ პრინციპით ვცდილობ ვიხელმძღვანელო.