პოლონეთის მართლმადიდებლური ეკლესია: ისტორიული მიმოხილვა

პოლონეთის მართლმადიდებლური ეკლესია ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნის მიწურულს, რუსეთის იმპერიის გაფართოების პერიოდში. 1918 წელს პოლონეთმა დამოუკიდებლობა აღიდგინა. სწორედ მაშინ გაიზარდა ეკლესიის როლი – იგი უმთავრესად ბელარუსული და უკრაინული წარმოშობის მართლმადიდებლებს ემსახურებოდა.

გაეცანით პოლონეთში მართმადიდებლური ეკლესიების სიას.

ადრეული საფუძვლები

მართლმადიდებლობა პოლონეთის ტერიტორიებზე კიევის რუსეთის გავლენით გავრცელდა, თუმცა მისი სისტემური ორგანიზება პოლონეთის დანაწილების (1795 წ.) შემდეგ დაიწყო. 1840 წელს ჩამოყალიბდა რუსული ეპარქიები, მათ შორის ვარშავის. 1839 წელს პოლოცკის სინოდმა უნიატური ეკლესია გააუქმა. ამან ანექსირებულ ტერიტორიებზე მართლმადიდებლობა გააძლიერა.

გზა ავტოკეფალიისკენ

1921 წლის რიგის ზავის შემდეგ პოლონეთმა აღმოსავლეთ რეგიონები დაიკავა. იქ 3.5 მილიონზე მეტი მართლმადიდებელი ცხოვრობდა. 1931 წლის აღწერით მოსახლეობის 11.8%.

იმ დროს მოსკოვში ეკლესია საბჭოთა დევნას განიცდიდა. ამ ფონზე კონსტანტინოპოლის საპატრიარქომ 1924 წლის 13 ნოემბერს პოლონეთის ეკლესიას ავტოკეფალია მიანიჭა. ეკლესიას მიტროპოლიტი დიონიზი (ვალედინსკი) მეთაურობდა.

ომთაშორისი გამოწვევები

პოლონეთის ხელისუფლებამ გარკვეული შეზღუდვები დააწესა, რაც მოიცავდა ისეთი ძეგლების დემონტაჟს, როგორიც იყო ვარშავის ალექსანდრე ნეველის საკათედრო ტაძარი. ამან გამოიწვია დაძაბულობა კათოლიკეებსა და მართლმადიდებლებს შორის. იმ პერიოდში ეკლესია შედგებოდა ხუთი ეპარქიის, სემინარიებისა და 1,624 სამრევლოსგან. ისინი მოქმედებდნენ უკრაინელებს, ბელარუსებსა და რუსებს შორის — ეთნიკური დაყოფის რთულ პირობებში.

მეორე მსოფლიო ომი და კომუნისტური ეპოქა

პოლონეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ მეორე მსოფლიო ომის დროს მძიმე დარტყმა განიცადა, რაც გამოიხატებოდა დაპატიმრებებით, ტერიტორიული დანაკარგებითა და ადმინისტრაციული ცვლილებებით როგორც საბჭოთა, ისე ნაცისტური ოკუპაციის პირობებში.

• საბჭოთა ინტერვენცია: 1939 წლის სექტემბერში საბჭოთა კავშირი პოლონეთში შეიჭრა. შედეგად, მდინარე ბუგის აღმოსავლეთით მდებარე ეპარქიების უმეტესობა მოსკოვის საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში გადავიდა. შედეგად, პოლონეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ სამრევლოების დაახლოებით 80% დაკარგა. მიტროპოლიტი დიონიზი კი ანტინაცისტური წინააღმდეგობის მხარდაჭერის გამო დააპატიმრეს.
• ნაცისტური ოკუპაცია: 1940 წელს დიონიზიმ ხელი მოაწერა ერთგულების ფიცს გენერალ-გუბერნატორ ჰანს ფრანკის წინაშე, რის შემდეგაც იგი გაათავისუფლეს. ეკლესია სამ ეპარქიად გადაკეთდა: ვარშავა-რადომის, ხელმ-პოდლასიის და კრაკოვ-ლემკოს.
• ომის შემდგომი რესტრუქტურიზაცია: 1948 წელს, კომუნისტური რეჟიმის ზეწოლით, ეკლესიამ გააუქმა კონსტანტინოპოლის 1924 წლის ტომოსი. მოსკოვის საპატრიარქომ საკუთარი ავტოკეფალია გასცა. მიტროპოლიტი დიონიზი გადააყენეს. მის ნაცვლად რეჟიმისადმი ლოიალური მაკარი (ოქსიიუკი) დანიშნეს.

ეთნიკური საფუძველი და სახელმწიფო კონტროლი

ბელარუსები და უკრაინელები პოლონეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ეთნიკურ ხერხემალს ქმნიან. ისინი შეადგენდნენ ომამდელი მართლმადიდებელი მოსახლეობის 90%-ზე მეტს.

• დემოგრაფია: ომისშემდგომმა საზღვრების ცვლილებამ მორწმუნეთა რაოდენობა 500,000–600,000-მდე შეამცირა.
• ეროვნული მისწრაფებები: უმცირესობები ეკლესიას ეროვნული იდენტობის საყრდენად აღიქვამდნენ. ისინი ითხოვდნენ ღვთისმსახურება უკრაინულ და ბელარუსულ ენებზე ჩატარებულიყო.
• კონტროლის მექანიზმები: 1938 წლის დადგენილებთ სახელმწიფომ დააწესა ეპისკოპოსების არჩევის დამტკიცების ვალდებულება. კომუნისტურ პერიოდში სახელმწიფო ეკლესიას პრივილეგიებს ანიჭებდა კათოლიკეების საპირწონედ. თუმცა ამავდროულად იერარქებს სპეცსამსახურების მეშვეობით აკონტროლებდა.

თანამედროვე განვითარება

დღეს პოლონეთის ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესია ქვეყნის სიდიდით მეორე რელიგიური კონფესიაა.

• ეკლესიის მონაცემებით ჰყავს 504,000–550,000 მორწმუნე, რომლებიც ძირითადად აღმოსავლეთ რეგიონებში არიან.
• სტრუქტურა: მოქმედებს 8 ეპარქია (7 პოლონეთში და ერთი სამხედრო), 278 სამრევლო და 12 ეპისკოპოსი.
• წინამძღოლობა: 1998 წლიდან ეკლესიას მეთაურობს უნეტარესი სავა (ჰრიცუნიაკი), ვარშავისა და სრულიად პოლონეთის მიტროპოლიტი.
• პრაქტიკა: ეკლესია იულიანურ კალენდარს მისდევს. ღვთისმსახურებაში გამოიყენება რუსული, პოლონური და “ზნამენური” გალობის ტრადიციები.

პოლონეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ისტორია მრავლისმეტყველია. იგი ურთულეს პოლიტიკურ და სოციალურ პირობებში არსებობას ინარჩუნებდა. სხვადასხვა ეპოქაში იგი მხოლოდ რელიგიური ინსტიტუცია არ იყო. ეკლესია ბელარუსული და უკრაინული თემებისთვის ეთნიკური და კულტურული თვითშეგნების მნიშვნელოვანი საყრდენი გახდა.

დღეს ეკლესია განაგრძობს ფუნქციონირებას ისე, რომ ერთდროულად იცავს ტრადიციებს და ითვალისწინებს თანამედროვე საზოგადოების მოთხოვნებს. პოლონურ ენაზე ღვთისმსახურება სულ უფრო ხშირდება.

პოლონეთის მართლმადიდებლური ეკლესია მნიშვნელოვანი რელიგიური და კულტურული ინსტიტუციაა. იგი საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა და დღესაც აქტიურ როლს ასრულებს პოლონურ საზოგადოებაში.

გაეცანით პოლონეთში მართლმადიდებლური ეკლესიების სიებსა და ლოკაციებს. ⬅️

ავტორი: ანა როგავა

ანა როგავა

პოლონეთში გატარებულმა წელმა ჩემს ცხოვრებაში უამრავი ისტორია დატოვა. დღეს ამ ამბებს გულწრფელად ვუზიარებ მკითხველს ბლოგის სახით.