ადამიანებით ვაჭრობა (ტრეფიკინგი) თანამედროვე სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე დანაშაულია. პოლონეთში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, ტრეფიკინგი ისჯება თავისუფლების აღკვეთით 3-დან 15 წლამდე. სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაწესებულია ამ დანაშაულის ჩადენის მცდელობასა და მომზადებაზეც.

მნიშვნელოვანია იცოდეთ: ადამიანით ვაჭრობის მსხვერპლებს უფლება აქვთ მიიღონ დახმარება, მიუხედავად მათი ეროვნებისა თუ სამართლებრივი სტატუსისა.

რას ნიშნავს ადამიანებით ვაჭრობა?

ადამიანით ვაჭრობა გულისხმობს პირის დაქირავებას, ტრანსპორტირებას, გადაცემას, ჩაბარებას, შენახვას ან მიღებას.

ეს ქმედება ტრეფიკინგად კვალიფიცირდება, როდესაც იგი ხორციელდება შემდეგი საშუალებების გამოყენებით:

• ძალადობა ან მუქარა;
• გატაცება ან მოტყუება;
• შეცდომაში შეყვანა, გამოყენება ან პირის მიერ განხორციელებული მოქმედების მართებულად გააზრების შეუძლებლობა;
• დამოკიდებულების ურთიერთობის ბოროტად გამოყენება, კრიტიკული ან უმწეო მდგომარეობით სარგებლობა;
• მატერიალური ან პირადი სარგებლის დაპირება/მიღება იმ პირისთვის, რომელიც ახორციელებს სხვაზე მეურვეობას ან ზედამხედველობას.

რა არის ამ ქმედების მიზანი?

საბოლოო მიზანია პირის გამოყენება მისი ნების საწინააღმდეგოდ, კერძოდ:

• პროსტიტუციაში, პორნოგრაფიაში ან სექსუალური ექსპლუატაციის სხვა ფორმებში;
• იძულებით შრომასა თუ მომსახურებაში;
• მათხოვრობაში, მონობასა ან ექსპლუატაციის ნებისმიერ ისეთ ფორმაში, რაც ლახავს ადამიანის ღირსებას;
• ადამიანის უჯრედების, ქსოვილების ან ორგანოების უკანონოდ მოპოვებაში.

ყურადღება! თუ დამნაშავის ქმედება მიზნად ისახავს არასრულწლოვნის (18 წლამდე ასაკის პირის) ექსპლუატაციას, ეს ქმედება წარმოადგენს ადამიანებით ვაჭრობას მაშინაც კი, თუ ზემოთ ჩამოთვლილი ძალადობრივი ან იძულებითი საშუალებები არ გამოყენებულა.

იძულებითი შრომა და ნიშნები, რომ შესაძლოა მსხვერპლი გახდით

ხშირად ტრეფიკინგი შრომით ექსპლუატაციაში გამოიხატება. თუ თქვენ მუშაობთ პოლონეთის შრომის კოდექსთან შეუსაბამო პირობებში, შესაძლოა ადამიანით ვაჭრობის მსხვერპლი იყოთ.

პოლონეთის შრომის კოდექსის ძირითადი სტანდარტები:

1. სამუშაო დრო: არ უნდა აღემატებოდეს 8 საათს დღეში და საშუალოდ 40 საათს ხუთდღიანი სამუშაო კვირის განმავლობაში (არაუმეტეს 4-თვიანი საანგარიშო პერიოდისა).
2. ზეგანაკვეთური სამუშაო: ყოველკვირეული დრო, ზეგანაკვეთურის ჩათვლით, არ უნდა აღემატებოდეს საშუალოდ 48 საათს.
3. დასვენების უფლება: თანამშრომელს ყოველ 24 საათში აქვს მინიმუმ 11 საათის უწყვეტი დასვენების უფლება.

გარემოებები, რომლებიც იძულებით შრომაზე მიუთითებს:

• დამსაქმებელი ან რეკრუტერი იყენებს უსამართლო პრაქტიკას, იძულებას, ფიზიკურ ან ფსიქიკურ ძალადობას;
• ადგილი აქვს დაშინებას, თავისუფლების აღკვეთას, გადაადგილების შეზღუდვას ან მუშების მუდმივ კონტროლს;
• ჩამორთმეული გაქვთ პირადობის დადასტურების დოკუმენტები (მაგალითად, პასპორტი);
• მუშაობთ შრომითი ხელშეკრულების გარეშე ან მოგაწოდეს ხელშეკრულება თქვენთვის უცნობ ენაზე;
• ასრულებთ სრულიად სხვა საქმეს, ვიდრე შეთანხმებული იყო;
• მუშაობთ ანაზღაურების გარეშე ან იღებთ შეთანხმებულზე გაცილებით ნაკლებს;
• საცხოვრებელი პირობები არ აკმაყოფილებს კომფორტისა და ჰიგიენის ელემენტარულ სტანდარტებს;
• სამუშაო საათები მნიშვნელოვნად აჭარბებს დასაშვებ ნორმებს.

თუ უცხოელი დასაქმდა პოლონეთში დეტალური ინფორმაციის გარეშე, ან რეალური პირობები მკვეთრად განსხვავდებოდა დაპირებულისგან და დამქირავებელი ამით სარგებლობს, დიდია ალბათობა, რომ პირი ტრეფიკინგის მსხვერპლია.

შენიშვნა: თქვენი თავდაპირველი თანხმობა არასათანადო შრომის პირობებზე არ ათავისუფლებს დამსაქმებელს უკანონო საქმიანობაზე დაკისრებული პასუხისმგებლობისგან.

საქართველოს საელჩოსა და საკონსულოს განსაკუთრებული როლი

საზღვარგარეთ მყოფი საქართველოს მოქალაქეებისთვის საელჩო და საკონსულო სამსახური წარმოადგენს პირველად და უმნიშვნელოვანეს სახელმწიფო საყრდენს. ექსპლუატაციისა და დოკუმენტების ჩამორთმევის პირობებში საკონსულოს ჩართულობა ხშირად გადამწყვეტია.

1. სამშობლოში დასაბრუნებელი მოწმობის გაცემა (საბუთის აღდგენა)

თუ დამსაქმებელმა ან დამნაშავემ ჩამოგართვათ პასპორტი და უსაბუთოდ დარჩით, საქართველოს საკონსულო უფლებამოსილია მოკლე ვადებში უფასოდ ან შეღავათიანი წესით გასცეს სამშობლოში დასაბრუნებელი მოწმობა (დროებითი სამგზავრო დოკუმენტი), რაც საშუალებას მოგცემთ დაადასტუროთ თქვენი ვინაობა და ლეგალურად დატოვოთ ქვეყანა ან მოაწესრიგოთ საბუთები ადგილზე.

2. სამართლებრივი და საკონსულო დაცვა

საკონსულო უზრუნველყოფს მოქალაქის ინტერესების დაცვას პოლონეთის სახელმწიფო ორგანოებთან (პოლიცია, სასაზღვრო დაცვა, პროკურატურა). საკონსულო ოფიცერს უფლება აქვს გადაამოწმოს თქვენი უსაფრთხოების მდგომარეობა და ადვოკატირების გაწევა.

3. KCIK-თან და ადგილობრივ უწყებებთან კოორდინაცია

საქართველოს საელჩო მჭიდროდ თანამშრომლობს პოლონეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან, KCIK-თან და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან. თუ საელჩოს მიმართავთ, ის უზრუნველყოფს თქვენს უსაფრთხო გადაყვანას თავშესაფარში და კრიზისულ მართვაში ჩართვას.

4. უსაფრთხო რეპატრიაცია (სამშობლოში დაბრუნება)

იმ შემთხვევაში, თუ გსურთ საქართველოში დაბრუნება, საელჩო საერთაშორისო ორგანიზაციებთან (IOM — მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია) და KCIK-თან პარტნიორობით გეგმავს უსაფრთხო და ორგანიზებულ რეპატრიაციას.

სად და როგორ შეგიძლიათ დახმარების მიღება პოლონეთში?

პირს, რომელიც შესაძლოა ადამიანით ვაჭრობის მსხვერპლი გახდა, დახმარებას უწევს ტრეფიკინგის მსხვერპლთა ინტერვენციისა და კონსულტაციის ეროვნული ცენტრი (KCIK).

ორგანიზაციის საქმიანობა ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და მას ორგანიზებას უწევს ორი არასამთავრობო გაერთიანება: La Strada Foundation (strada.org.pl) და Po-Moc Association (www.po-moc.pl).

გაწეული დახმარება და კონსულტაცია სრულიად უფასოა.

ენობრივი მხარდაჭერა

კონსულტაციისა და დახმარების მიღება შესაძლებელია თქვენთვის გასაგებ ენებზე. KCIK-ისა და პარტნიორი ორგანიზაციების ცხელი ხაზი და კონსულტანტები მომსახურებას უზრუნველყოფენ პოლონურ, ინგლისურ, რუსულ და უკრაინულ ენებზე. საჭიროების შემთხვევაში ჩართავენ ქართველ თარჯიმანს.

KCIK ეხმარება:

1. პოლიციის, სასაზღვრო დაცვისა და პროკურატურის მიერ იდენტიფიცირებულ მსხვერპლებს;
2. ნებისმიერ პირს, რომელიც ცენტრის ექსპერტთა შეფასებით მსხვერპლია, თუმცა არ აქვს ან არ სურს სამართალდამცავ ორგანოებთან კონტაქტის დამყარება.

მხარდაჭერისა და დაცვის პროგრამა

სამართალდამცავ ორგანოებთან თანამშრომლობისას მოქმედებს მსხვერპლთა და მოწმეთა დაცვის სპეციალური სახელმწიფო პროგრამა.

პროგრამის პირობები და შესაძლებლობები:

• მთავარი მოთხოვნა: დაზარალებულმა მხარემ სრულად უნდა გაწყვიტოს კონტაქტი დამნაშავეებთან და ითანამშრომლოს საგამოძიებო სტრუქტურებთან.
• მოფიქრების დრო (რეფლექსიის პერიოდი): პირებს, რომელთაც ჯერ არ გადაუწყვეტიათ ჩვენების მიცემა, ეძლევათ 3 თვემდე ვადა (არასრულწლოვნების შემთხვევაში — 4 თვემდე). ამ პერიოდშიც მათზე ვრცელდება სრული დამხმარე მომსახურება.
• ქვეყანაში ყოფნის ლეგალიზაცია: 3-თვიანი რეფლექსიისა და საგამოძიებო პროცედურების მიმდინარეობისას, „უცხოელთა შესახებ“ პოლონეთის კანონმდებლობის შესაბამისად, ბენეფიციარებს ეძლევათ დროებითი ბინადრობის უფლება, რაც მათ პოლონეთში ყოფნას სრულად ლეგალურს ხდის. ნუ შეგეშინდებათ დეპორტაციის — ამ პროგრამაში ჩართვა იცავს მსხვერპლს ქვეყნიდან გაძევებისგან.

რა მომსახურებას მოიცავს პროგრამა?

• უსაფრთხო საცხოვრებელსა და საკვებს;
• სამედიცინო, ფსიქოლოგიურ და იურიდიულ დახმარებას;
• თარჯიმნის მომსახურებასა და ტრანსპორტირებას ქვეყნის შიგნით;
• ორგანიზაციის წარმომადგენლის თანხლებას სამართალდამცავებთან და სასამართლოში პროცესების დროს.

(შენიშვნა: თუ პირი უარს ამბობს სამართალდამცავებთან თანამშრომლობაზე, KCIK მას მაინც უზრუნველყოფს საცხოვრებლით, საკვებით, სამედიცინო, ფსიქოლოგიური, იურიდიული და თარჯიმნის დახმარებით, თუმცა ამ შემთხვევაში ქვეყანაში არალეგალურად ყოფნის ლეგალიზება ვერ მოხდება).

ადამიანით ვაჭრობის მსხვერპლთა უფლებები

1. მუშაობის უფლება: მსხვერპლს, რომელიც თანამშრომლობს გამოძიებასთან და გაწყვეტილი აქვს კავშირი დამნაშავეებთან, უფლება აქვს იმუშაოს პოლონეთში სამუშაო ნებართვის გარეშე.
2. სოციალური დახმარება: ტრეფიკინგის მსხვერპლად აღიარებულ უცხოელებს, რომლებიც ქვეყანაში იმყოფებიან დროებითი ბინადრობის უფლების დამადასტურებელი ცნობის საფუძველზე, შეუძლიათ ისარგებლონ სოციალური შეღავათებით.
3. კომპენსაციის უფლება: დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს კომპენსაცია საოლქო სასამართლოს მეშვეობით. განცხადების შეტანა არ არის დამოკიდებული დამნაშავის მიმართ საბოლოო განაჩენის გამოტანაზე.

არასრულწლოვანი მსხვერპლის დაცვა (18 წლამდე)

მცირეწლოვანი მსხვერპლები ავტომატურად ერთვებიან KCIK-ის მხარდაჭერის პროგრამაში.

თუ არასრულწლოვანი პოლონეთში იმყოფება მეთვალყურის გარეშე:

• მეურვეობის სასამართლოს გამოაქვს გადაწყვეტილება მისი სპეციალურ საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ან მინდობით აღზრდის ოჯახში განთავსების შესახებ.
• ინიშნება კანონიერი წარმომადგენელი ან პრობაციის ოფიცერი.
• პრობაციის ოფიცერი იცავს ბავშვის ინტერესებს სასამართლოში, ეხმარება ყოფნის ლეგალიზაციაში ან სამშობლოში უსაფრთხოდ დაბრუნების ორგანიზებაში (თუ ეს პასუხობს ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს).

საკონტაქტო ინფორმაცია და ცხელი ხაზი

ტრეფიკინგის მსხვერპლთა ეროვნული საინტერვენციო-კონსულტაციური ცენტრი (KCIK):

• ელ. ფოსტა: info@kcik.pl
• ტელეფონი: (+48) 22 628 01 20
• ნდობის ტელეფონი (კონსულტაცია და დახმარება): +48 22 628 99 99
  • ორშაბათი – ხუთშაბათი: 09:00 – 18:00
  • პარასკევი: 09:00 – 14:00
• გადაუდებელი 24/7 ცხელი ხაზი (ინტერვენცია): +48 605-687-750

საქართველოს საელჩო და საკონსულო პოლონეთის რესპუბლიკაში (ვარშავა):

• საკონსულო ცხელი ხაზი (24/7 გადაუდებელი დახმარებისთვის): +48 502 543 942
• მისამართი: ul. Kryniczna 2, 03-934 Warszawa
• ელ. ფოსტა: warsaw.emb@mfa.gov.ge
  
  
  აგრეთვე იხილეთ: ქალთა უფლებები პოლონეთში
  
  
  ავტორი: ნათია ქიმაძე