ვაველის სამეფო ციხესიმაგრე (Wawel Royal Castle) პოლონეთის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული და კულტურული სიმბოლოა. ის მდებარეობს კრაკოვში, ვაველის გორაზე, მდინარე ვისლას (Wisła) სანაპიროსთან.

საუკუნეების განმავლობაში ვაველი პოლონელი მეფეების რეზიდენცია, სახელმწიფო გადაწყვეტილებების ცენტრი და ქვეყნის ისტორიის ერთ-ერთი მთავარი სცენა იყო. დღეს ეს ადგილი აერთიანებს სამეფო სასახლეს, საკათედრო ტაძარს, მუზეუმს, სამეფო საგანძურსა და ვაველის დრაკონის ცნობილ ლეგენდას.

ვაველის გორაკის ისტორია პოლონეთის სახელმწიფოებრიობის ადრეულ პერიოდს უკავშირდება. სწორედ აქ ჩამოყალიბდა ერთ-ერთი პირველი პოლიტიკური და სამეფო ცენტრი, რომელმაც საუკუნეების განმავლობაში ქვეყნის ცხოვრებაში განსაკუთრებული როლი შეასრულა.

ციხესიმაგრის მნიშვნელოვანი განახლება მეფე კაზიმირ III დიდის მმართველობის დროს, 1333–1370 წლებში განხორციელდა. ამ პერიოდში ვაველი არა მხოლოდ სამეფო რეზიდენცია, არამედ გაფართოებული სახელმწიფო აპარატის ცენტრიც გახდა.

XVI საუკუნეში ვაველმა განსაკუთრებული არქიტექტურული სახე მიიღო. მეფე სიგიზმუნდ I-მა და მისმა იტალიელმა მეუღლემ, დედოფალმა ბონა სფორცამ, პოლონეთის სამეფო კარზე რენესანსის კულტურა შემოიტანეს.

ამ პერიოდში ვაველში იტალიიდან მოწვეული არქიტექტორები და ხელოვანები მუშაობდნენ. სასახლის შიდა ეზო, გალერეები და დეკორატიული დეტალები დღემდე აჩვენებს, როგორ ერწყმოდა ერთმანეთს პოლონური სამეფო ტრადიცია და იტალიური რენესანსის ესთეტიკა.

ვაველის საკათედრო ტაძარი (Wawel Cathedral) თითქმის ათასწლოვან ისტორიას ითვლის. ის პოლონეთის სულიერი და სახელმწიფოებრივი მეხსიერების ერთ-ერთი მთავარი ადგილია.

საუკუნეების განმავლობაში აქ იმართებოდა პოლონელი მონარქების კორონაციები. ტაძარში დაკრძალულია პოლონეთის მეფეები, მათი ოჯახის წევრები, ეპისკოპოსები, ეროვნული გმირები და კულტურის გამორჩეული წარმომადგენლები.

ვაველის ტაძარი საინტერესოა არა მხოლოდ რელიგიური მნიშვნელობით, არამედ არქიტექტურული მრავალფეროვნებითაც. მის სივრცეში სხვადასხვა ეპოქის სამლოცველოები, სამარხები და ხელოვნების ნიმუშებია თავმოყრილი.

ვაველის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საგანძურია შჩერბიეცი (Szczerbiec) — პოლონეთის მეფეთა კორონაციის ისტორიული ხმალი.

1320 წლიდან 1764 წლამდე სწორედ ამ ხმალს იყენებდნენ პოლონელი მონარქების კურთხევის ცერემონიებში. პოლონეთის დაყოფისა და ომების პერიოდში შჩერბიეცი რამდენჯერმე გადამალეს, რათა ის დამპყრობლების ხელში არ ჩავარდნილიყო.

ვაველის მონახულება წარმოუდგენელია ვაველის დრაკონის ლეგენდის გარეშე.

ლეგენდის მიხედვით, ვაველის გორაკის ქვეშ, გამოქვაბულში, საშიში დრაკონი ცხოვრობდა. ის ადგილობრივებს აშინებდა, პირუტყვს ანადგურებდა და ქალაქის მოსახლეობას საფრთხეს უქმნიდა. გადმოცემის თანახმად, დრაკონი პრინცმა კრაკმა ეშმაკობით დაამარცხა, ხოლო ქალაქს მოგვიანებით სწორედ მისი სახელი ეწოდა — კრაკოვი.

ვაველის კომპლექსში ვიზიტისას ყურადღება მიაქციეთ შემდეგ ადგილებს:

ვაველის გორაკის ტერიტორია ვიზიტორებისთვის ყოველდღიურად ღიაა, თუმცა მუზეუმის, საკათედრო ტაძრის, სამეფო საგანძურისა და დრაკონის გამოქვაბულის სამუშაო საათები სეზონის მიხედვით იცვლება.