როგორ იცავდნენ ქართველები პოლონეთის მიწას

საქართველოსა და პოლონეთის მრავალსაუკუნოვანი ურთიერთობა მხოლოდ დიპლომატიური კავშირებით არ შემოიფარგლება; ეს არის საერთო ბრძოლის, თავგანწირვისა და ეგზისტენციალური საფრთხეების წინააღმდეგ ერთად დგომის ისტორია. განსაკუთრებით შთამბეჭდავია მეოცე საუკუნის ის ფურცლები, როდესაც ორმა ერმა რუსული იმპერიალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში საკუთარი ბედი ერთმანეთს მჭიდროდ დაუკავშირა.

ქართველი ოფიცრები პოლონეთის სადარაჯოზე

ამ მეგობრობის სიმბოლოდ იქცნენ ქართველი ოფიცრები და იუნკრები, რომლებიც 1921 წლის ოკუპაციის შემდეგ პოლონეთმა არა მხოლოდ შეიფარა,არამედ საკუთარი არმიის ელიტურ ნაწილად აქცია. 1939 წლის სექტემბერში, როდესაც ნაცისტური გერმანია ვარშავას უტევდა, ქალაქის თავდაცვის წინა ხაზზე არაერთი ქართველი მებრძოლი იდგა.

• მაიორი ალექსანდრე ტერიაშვილი გმირულად დაეცა ვარშავის დაცვისას.
• პოდპოლკოვნიკი ვალერიან თევზაძე ჩრდილოეთის სექტორს მეთაურობდა.
• მათთან ერთად იბრძოდნენ მაიორი არტემი არონიშიძე და პოლკოვნიკი ალექსანდრე ვაჩნაძე.
• ქალაქის უკანასკნელი დამცველი კი გენერალი ალექსანდრე ზაქარიაძე იყო.

ქართული კვალი პოლონეთის სამხედრო ფლოტშიც მკაფიოა: კაპიტანი ვიქტორ ლომიძე ხომალდ „გრიფს“ მეთაურობდა, ხოლო ადმირალი გიორგი თუმანიშვილი საზღვაო მანევრებისას შეეგება ომის დაწყებას.

ისტორიული ფესვები და კულტურული გზაჯვარედინი

ეს მჭიდრო კავშირი ჯერ კიდევ მე-17 საუკუნეში დაიწყო ბოგდან გურჯიცკის დიპლომატიური მისიებით და გაგრძელდა მე-18 საუკუნეში, როდესაც ქართლ-კახეთის სამეფომ ათასობით პოლონელი ლტოლვილი მიიღო. რუსეთის იმპერიის მსახურებაში მყოფი ქართველებიც კი, მაგალითად, ვარშავის გენერალ-გუბერნატორი ალექსანდრე ბაგრატიონ, პოლონელების მიმართ განსაკუთრებული ლოიალობითა და ჰუმანიზმით გამოირჩეოდნენ.

საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ ევროპის პოლიტიკურ არენაზე ნაპოლეონის ვაჟი, გრაფი ალექსანდრე ვალევსკი, საქართველოს სუვერენიტეტის ერთ-ერთ ყველაზე მგზნებარე დამცველად მოგვევლინა 1856 წლის პარიზის კონგრესზე. თავის მხრივ, პოლონური წარმოშობის მოღვაწეებმა, როგორებიც იყვნენ გრიგოლ ვოლსკი თუ ანეტა იურკევიჩი, წარუშლელი კვალი დატოვეს ქართული კულტურის განვითარებაში.

პრომეთეიზმი და დამოუკიდებლობის ძიება

მეოცე საუკუნის დასაწყისში პოლონეთისა და საქართველოს ურთიერთობა ახალ ფაზაში შევიდა იუზეფ პილსუდსკის თაოსნობით. მან ჩამოაყალიბა პრომეთეიზმის კონცეფცია, რომელიც რუსეთის იმპერიის ქვეშ მყოფი არარუსი ერების გაერთიანებას ისახავდა მიზნად. პილსუდსკი პრიორიტეტად ეროვნულ დამოუკიდებლობას აცხადებდა.

ქართველი პოლიტიკოსების, მათ შორის კარლო ჩხეიძის, აქტიური მუშაობის წყალობით, საქართველომ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა პოლონეთის დამოუკიდებლობის აღიარების საქმეში. როდესაც 1923 წელს ჩხეიძე ვარშავას ეწვია, მას ათიათასობით მადლიერი პოლონელი ოვაციებით შეხვდა. ამ პერიოდში საქართველოში ჩამოყალიბდა პოლონელ მხედართა კავშირიც, რომელიც მოგვიანებით გენერალ ჟელიგორსკის დივიზიას შეუერთდა და ბოლშევიკების წინააღმდეგ ბრძოლაში მიიღო მონაწილეობა.

ემიგრაცია და საერთო ტრაგედია

1924 წელს საქართველოში აჯანყების სისხლში ჩახშობის შემდეგ, პოლონეთი ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის მთავარ საყრდენად იქცა. კავკასიის განმათავისუფლებელი კომიტეტი და ლიგა პრომეთე მჭიდროდ თანამშრომლობდნენ პოლონეთის დაზვერვასთან. ქართველი მოღვაწეები – ნოე რამიშვილი, გიორგი გვაზავა, დათა ვაჩნაძე და სხვები – აქტიურად მუშაობდნენ საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ.

1930-იან წლებში პოლონეთის არმიაში ექვსი ქართველი გენერალი მსახურობდა, რაც უპრეცედენტო შემთხვევა იყო. მათ შორის გენერალი ალექსანდრე ჩხეიძე 1940 წელს კატინის ტრაგედიის მსხვერპლი გახდა, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ჩვენი ერების საერთო ტრაგიკულ ბედს.

ფოტოზე: ალექსანდრე ჩხეიძე

სულიერი ერთობა და თანამედროვეობა

ჰუმანიზმისა და თავგანწირვის სიმბოლოდ იქცა არქიმანდრიტი გრიგოლ ფერაძე, რომელიც ვარშავაში ებრაელების გადარჩენისთვის გესტაპომ დააპატიმრა და 1942 წელს ოსვენციმის ბანაკში მოწამებრივად აღესრულა.

აგრეთვე იხილეთ ბლოგი გრიგოლ ფერაძის ძესახებ: https://site.kartuli.news/UAJKQs

ეს ისტორიული ჯაჭვი 2008 წლის აგვისტოს ომამდე გრძელდება, როდესაც პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი თბილისში ჩამოვიდა საქართველოს მხარდასაჭერად.ამ კრიტიკულ მომენტში პრეზიდენტ ლეხ კაჩინსკის ვიზიტი თბილისში არ იყო მხოლოდ დიპლომატიური ჟესტი; ეს გახლდათ ევროპული უსაფრთხოების ახალი არქიტექტურის გააზრებისა და საქართველოს სუვერენიტეტის აქტიური დაცვის პრეცედენტი.

აღნიშნული პოლიტიკური ხაზი წარმოადგენს იმ იდეოლოგიურ გაგრძელებას, რომელიც ჯერ კიდევ მე-20 საუკუნის დასაწყისში იუზეფ პილსუდსკიმ ჩამოაყალიბა. დღესდღეობით, კრაკოვის ვაველის ტაძრის აკლდამაში ამ ორი მოღვაწის გვერდიგვერდ განსვენება ღრმა სიმბოლური დატვირთვის მატარებელია. მათ საერთო ხედვა აერთიანებდათ: რწმენა იმისა, რომ პოლონეთისა და საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა ურთიერთდამოკიდებული და განუყოფელი ცნებებია რეგიონული სტაბილურობის კონტექსტში.

ავტორი: ნათია ქიმაძე

Natia Kimadze

ორ ქვეყანაში ცხოვრებამ ერთი რამ მასწავლა: ნებისმიერი ამბავი მხოლოდ მაშინ არის სრული, თუ მას ორივე მხრიდან ვყვები. მეც ამ პრინციპით ვცდილობ ვიხელმძღვანელო.