იცოდით, რომ თბილისში არსებობს სკოლა, რომელიც პოლონეთის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მმართველის – დედოფალ იადვიგას სახელს ატარებს? ეს ფაქტი ბევრისთვის მოულოდნელია, თუმცა ის კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რამდენად ახლოს დგანან ერთმანეთთან საქართველო და პოლონეთი – ქვეყნები, რომლებსაც მეგობრობისა და საერთო ევროპული ღირებულებების ისტორია აკავშირებთ.
წმინდა დედოფალ იადვიგას სახელობის პოლონური სკოლა თბილისში
ბოლო წლებში ქართულ-პოლონური კულტურული და საგანმანათლებლო კავშირები სულ უფრო მტკიცდება. ამ ურთიერთობის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო მაგალითია თბილისში მოქმედი წმინდა დედოფალ იადვიგას სახელობის პოლონური სკოლა (Polska Szkoła im. św. Królowej Jadwigi w Tbilisi). იგი 1998 წელს დაარსდა. დღეს იქ დაახლოებით ასამდე მოსწავლე სწავლობს. მათი დიდი ნაწილი იმ პოლონელთა შთამომავალია, რომლებიც საქართველოში XIX საუკუნეში, ნოემბრისა და იანვრის აჯანყებების შემდეგ გადაასახლეს, ან მეორე მსოფლიო ომს გამოექცნენ. ბევრი ახალგაზრდა სწორედ ამ სკოლიდან იწყებს გზას პოლონეთის უნივერსიტეტებისკენ, რადგან პოლონური ენისა და კულტურის ცოდნა მათთვის განათლებისა და ახალი შესაძლებლობების კარს ხსნის.
სკოლა იქცა ადგილად, სადაც ერთმანეთს ხვდებიან ქართული და პოლონური კულტურები. აქ პოლონური ენა მხოლოდ სასწავლო საგანი არ არის – ის ისტორიის, პოლონური ტრადიციების, ასევე ევროპული ღირებულებების გაცნობის საშუალებად იქცევა. ამავე დროს, სკოლა აძლიერებს იმ ოჯახების კავშირს პოლონეთთან, რომლებსაც პოლონური ფესვები აქვთ, და ქართველ ახალგაზრდებსაც აძლევს შესაძლებლობას, უკეთ გაიცნონ ქვეყანა, რომელიც დღეს ათასობით ქართველის მეორე სახლია. სკოლაში ბავშვები სწავლობენ პოლონურ ენას, პოლონეთის ისტორიასა და გეოგრაფიას, ეცნობიან ქვეყნის ლიტერატურასა და ეროვნულ ტრადიციებს. სასწავლო პროცესი მხოლოდ გაკვეთილებით არ შემოიფარგლება – მოსწავლეები მონაწილეობენ თეატრალურ წარმოდგენებში, გუნდსა და ცეკვის ანსამბლში, აღნიშნავენ პოლონეთის ეროვნულ და რელიგიურ დღესასწაულებს, რითაც პოლონურ კულტურას არა მხოლოდ წიგნებიდან, არამედ პრაქტიკული გამოცდილებითაც ეცნობიან.
იხილეთ ასევე: პოლონური დიასპორა საქართველოში
რატომ ატარებს თბილისში არსებული სკოლა პოლონელი დედოფლის სახელს?
შემთხვევითი, რომ თბილისში არსებულ სკოლას წმინდა დედოფალ იადვიგას სახელი ჰქვია. იადვიგა პოლონეთში მხოლოდ ისტორიული მმართველი არ არის – ის განათლების, სახელმწიფოებრივი ხედვის, კულტურისა და ადამიანებზე ზრუნვის სიმბოლოა. მისი სახელობის სკოლა თბილისში სწორედ ამ ღირებულებებს ემსახურება და პოლონურ-ქართულ მეგობრობას ყოველდღიურ ცხოვრებაში აცოცხლებს.
ქართველებისთვის, რომლებიც დღეს პოლონეთში ცხოვრობენ, ეს სკოლა კიდევ ერთი შეხსენებაა, რომ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობა მხოლოდ დიპლომატიურ დონეზე არ ვითარდება. მას ადამიანები და ოჯახები ქმნიან. ამიტომაც ღირს ვიცოდეთ, ვინ იყო ქალი, რომლის სახელსაც ეს უნიკალური საგანმანათლებლო სივრცე ატარებს და რატომ რჩება იგი პოლონეთის ერთ-ერთ ყველაზე პატივსაცემ ისტორიულ ფიგურად.
ბავშვი, რომელიც ქვეყნის მმართველი გახდა
იადვიგა 1373 ან 1374 წელს დაიბადა. მხოლოდ ათი წლის იყო, როდესაც 1384 წელს პოლონეთის ტახტზე ავიდა. საინტერესოა, რომ მას ოფიციალურად პოლონეთის მეფის ტიტული მიანიჭეს და არა დედოფლის. ეს ხაზს უსვამს იმას, რომ იგი ქვეყნის სრულუფლებიანი მმართველი იყო. მისი მმართველობა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პერიოდი აღმოჩნდა პოლონეთის ისტორიაში.
ქორწინება, რომელმაც ევროპის რუკა შეცვალა
იადვიგას ქორწინება ლიტვის დიდ მთავარ იოგაილასთან (შემდგომში ვლადისლავ II იაგელო) მხოლოდ სამეფო ოჯახების შეთანხმება არ ყოფილა. ამ კავშირმა საფუძველი ჩაუყარა პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოს, რომელიც რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ და გავლენიან სახელმწიფოდ ჩამოყალიბდა. ისტორიკოსები მიიჩნევენ, რომ სწორედ ამ გადაწყვეტილებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა რეგიონის პოლიტიკური ბალანსი.
ქალი, რომელმაც განათლება ყველაზე დიდ სიმდიდრედ მიიჩნია
იადვიგას სახელი განსაკუთრებით განათლების განვითარებას უკავშირდება. მას სჯეროდა, რომ ძლიერი სახელმწიფო განათლებულ საზოგადოებაზე დგას. მან თავისი პირადი ქონების მნიშვნელოვანი ნაწილი კრაკოვის იაგელონის უნივერსიტეტის განვითარებას შესწირა. დღეს ეს უნივერსიტეტი ევროპის ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე პრესტიჟული უმაღლესი სასწავლებელია, სადაც არაერთი ქართველი სტუდენტიც სწავლობს.
წმინდანი, რომელიც ხალხს არასოდეს დავიწყებია
იადვიგა გამოირჩეოდა თავმდაბლობითა და ქველმოქმედებით. ის ეხმარებოდა ღარიბებს, აფინანსებდა ეკლესიებისა და სკოლების მშენებლობას და ზრუნავდა ყველაზე დაუცველ ადამიანებზე. მისი ღვაწლი საუკუნეების შემდეგაც დაფასდა. 1997 წელს რომის პაპმა იოანე პავლე II იგი კათოლიკური ეკლესიის წმინდანად შერაცხა. დღეს პოლონეთში წმინდა იადვიგა ეროვნული სიამაყისა და განათლების სიმბოლოდ მიიჩნევა.
რატომ ჰქვია თბილისის სკოლას იადვიგას სახელი?
შემთხვევითი არ არის, რომ თბილისში არსებული პოლონური სკოლა სწორედ დედოფალ იადვიგას სახელს უკავშირდება. ეს მხოლოდ სახელწოდება არ არის. ის გამოხატავს იმ ღირებულებებს, რომლებსაც იადვიგა მთელი ცხოვრების განმავლობაში ემსახურებოდა – განათლებას, კულტურას, თანამშრომლობასა და ადამიანებზე ზრუნვას.
ხანდახან ერთი ისტორიული პიროვნების გაცნობაც საკმარისია იმისთვის, რომ ქვეყანა უკეთ გაიგო. დედოფალი იადვიგა სწორედ ასეთი ადამიანია – ქალი, რომლის მემკვიდრეობაც დღესაც აერთიანებს განათლებას, კულტურასა და ხალხებს. და სწორედ ამიტომ არის სიმბოლური, რომ მისი სახელი თბილისში მოქმედ სკოლასაც ამშვენებს.
მოამზადა მოწვეულმა ავტორმა — შორენა რადგოვსკამ
