ევროკავშირში ცხოვრების, მუშაობის, სწავლისა და ოჯახის წევრების გადაყვანის წესები ხშირად არასწორად აღიქმება როგორც ერთიანი სისტემა, თუმცა რეალობა უფრო კომპლექსურია. მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირს აქვს საერთო სამართლებრივი ჩარჩო, თითოეულ წევრ სახელმწიფოს კვლავ აქვს უფლება, საკუთარი ეროვნული კანონმდებლობით დაარეგულიროს მრავალი მნიშვნელოვანი საკითხი.
ეს განსაკუთრებით ეხება საქართველოს მოქალაქეებს, რომლებიც ევროკავშირის წევრი ქვეყნის მოქალაქეები არ არიან. შესაბამისად, მათი უფლებრივი მდგომარეობა განისაზღვრება როგორც ევროკავშირის დირექტივებითა და რეგლამენტებით, ისე იმ ქვეყნის ეროვნული კანონმდებლობით, სადაც ისინი ცხოვრობენ ან გეგმავენ გადასვლას.
ვის ეხება ტერმინი Third-Country National?
ევროკავშირის სამართალში ფართოდ გამოიყენება ტერმინი Third-Country National (TCN), რომელიც ნიშნავს ნებისმიერ პირს, რომელიც არ არის ევროკავშირის მოქალაქე. ეს განმარტება პირდაპირ არის მოცემული ევროკავშირის სამართალში. ეს კატეგორია მოიცავს:
- საქართველოს მოქალაქეებს;
- უკრაინის, მოლდოვის, სომხეთისა და სხვა არაწევრი ქვეყნების მოქალაქეებს;
- ნებისმიერი სახელმწიფოს მოქალაქეს, რომელიც ევროკავშირის წევრი არ არის.
შესაბამისად, ევროკავშირში საქართველოს მოქალაქეებზე მოქმედებს სწორედ იმ სამართლებრივი ჩარჩოს მნიშვნელოვანი ნაწილი, რომელიც განკუთვნილია მესამე ქვეყნის მოქალაქეებისთვის.
ევროკავშირის საერთო წესები და ეროვნული კანონმდებლობა – რა განსხვავებაა?
ევროკავშირის მიგრაციული პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი პრინციპია, რომ არსებობს საერთო მინიმალური სტანდარტები, თუმცა მათი პრაქტიკული განხორციელება წევრი სახელმწიფოების კომპეტენციაში რჩება.
ეს ნიშნავს, რომ ევროკავშირი ადგენს:
- ვინ შეიძლება იყოს კონკრეტული ტიპის ბინადრობის ნებართვის მფლობელი;
- რა ძირითადი უფლებები უნდა ჰქონდეს გარკვეული სტატუსის მქონე პირს;
- რა მინიმალური გარანტიები უნდა უზრუნველყოს ყველა წევრმა სახელმწიფომ.
თუმცა თითოეულ ქვეყანას შეუძლია თავად განსაზღვროს:
- რა დოკუმენტები იქნება საჭირო;
- რა ფინანსური მოთხოვნები დაწესდება;
- რა ადმინისტრაციული პროცედურები იმოქმედებს;
- რამდენად სწრაფად მოხდება განაცხადის განხილვა;
- რა დამატებითი ინტეგრაციული პირობები უნდა დაკმაყოფილდეს.
ამიტომ ერთი და იგივე ევროკავშირის დირექტივა შესაძლოა განსხვავებული პრაქტიკით მოქმედებდეს, მაგალითად, პოლონეთში, გერმანიაში, საფრანგეთსა თუ ესპანეთში.
რომელი უფლებებია ევროკავშირის დონეზე განსაზღვრული?
ევროკავშირმა საერთო სამართლებრივი ჩარჩო შექმნა რამდენიმე ძირითად მიმართულებაზე.
1. მუშაობა
ევროკავშირი ადგენს საერთო წესებს სხვადასხვა ტიპის სამუშაო ბინადრობის ნებართვებისთვის, თუმცა სამუშაო ბაზარზე დაშვების კონკრეტული პირობები ძირითადად ეროვნული კანონმდებლობით რეგულირდება.
ეს ნიშნავს, რომ:
- ევროკავშირი განსაზღვრავს გარკვეული კატეგორიის ბინადრობის ნებართვების ძირითად უფლებებს;
- წევრი სახელმწიფო თავად წყვეტს, რომელ პროფესიებზე გასცემს ნებართვებს, რა პირობებით და რა პროცედურით.
შესაბამისად, საქართველოს მოქალაქისთვის სამუშაოს მიღების პირობები პოლონეთში შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს გერმანიის ან ნიდერლანდებისგან.
2. სწავლა
სწავლასთან დაკავშირებული ძირითადი წესები ევროკავშირის დონეზეა განსაზღვრული სპეციალური დირექტივით, რომელიც არეგულირებს მესამე ქვეყნის მოქალაქეების შესვლასა და ბინადრობას სწავლის, კვლევის, სტაჟირებისა და სხვა საგანმანათლებლო მიზნებისთვის.
ამ დირექტივით განისაზღვრება:
- სტუდენტების მიღების ძირითადი პირობები;
- ბინადრობის ნებართვის ზოგადი ჩარჩო;
- სტუდენტების გარკვეული უფლებები სწავლის პერიოდში.
თუმცა კონკრეტული მოთხოვნები – მაგალითად:
- უნივერსიტეტში მიღების პროცედურა;
- სწავლის საფასური;
- ფინანსური უზრუნველყოფის ოდენობა;
- ჯანმრთელობის დაზღვევის მოთხოვნები,
კვლავ ეროვნული კანონმდებლობით განისაზღვრება.
3. ოჯახის გაერთიანება
ოჯახის გაერთიანების საკითხიც ევროკავშირის დირექტივით რეგულირდება.
მისი მიზანია უზრუნველყოს, რომ ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოში კანონიერად მცხოვრებ მესამე ქვეყნის მოქალაქეს, გარკვეული პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, შეეძლოს ოჯახის წევრების გადაყვანა.
თუმცა წევრ ქვეყნებს უფლება აქვთ, თავად განსაზღვრონ:
- საჭირო შემოსავლის ოდენობა;
- საცხოვრებლის მოთხოვნები;
- მოთხოვნილი დოკუმენტები;
- ადმინისტრაციული პროცედურები.
ამიტომ ოჯახის გაერთიანების პრაქტიკული წესები ქვეყნებს შორის განსხვავდება.
4. გრძელვადიანი ბინადრობა
ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საერთო ინსტიტუტია ევროკავშირის გრძელვადიანი რეზიდენტის (EU Long-Term Resident) სტატუსი.
ევროკავშირის მოქმედი წესების მიხედვით, მესამე ქვეყნის მოქალაქეს შეუძლია ამ სტატუსზე განაცხადის გაკეთება, თუ:
- ევროკავშირის კონკრეტულ წევრ სახელმწიფოში კანონიერად ცხოვრობდა უწყვეტად მინიმუმ 5 წელი;
- აქვს სტაბილური და რეგულარული შემოსავალი;
- ფლობს ჯანმრთელობის დაზღვევას;
- აკმაყოფილებს იმ დამატებით ინტეგრაციულ მოთხოვნებს, რომლებიც შესაბამის ქვეყანას აქვს დადგენილი;
- არ წარმოადგენს საფრთხეს საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოებისთვის.
ამ სტატუსი პირს ანიჭებს უფრო სტაბილურ სამართლებრივ მდგომარეობას და ევროკავშირის მასშტაბით გარკვეულ ერთიან უფლებებს, მათ შორის განათლების, დასაქმებისა და სოციალური დაცვის მიმართულებით, თუმცა მისი მიღების პროცედურა კვლავ ეროვნული ორგანოების მიერ ხორციელდება.
რა უნდა იცოდნენ საქართველოს მოქალაქეებმა?
საქართველოს მოქალაქეები ევროკავშირის კანონმდებლობით მიეკუთვნებიან Third-Country National კატეგორიას. ეს არ ნიშნავს, რომ მათ ყველა ქვეყანაში ერთნაირი პირობები ექნებათ.
ევროკავშირის სამართალი ქმნის საერთო ჩარჩოს, რომელიც განსაზღვრავს ძირითად უფლებებსა და მინიმალურ სტანდარტებს, მაგრამ სამუშაო ნებართვის გაცემა, სტუდენტური ბინადრობის პირობები, ოჯახის გაერთიანების პრაქტიკული პროცედურები და მრავალი სხვა საკითხი თითოეული წევრი სახელმწიფოს ეროვნული კანონმდებლობით რეგულირდება.
სწორედ ამიტომ, ევროკავშირში გადასვლის დაგეგმვისას აუცილებელია არა მხოლოდ ევროკავშირის საერთო წესების, არამედ იმ ქვეყნის მოქმედი კანონმდებლობის გაცნობაც, სადაც მოქალაქე აპირებს ცხოვრებას, სწავლას ან დასაქმებას.
აგრეთვე იხილეთ: გზამკვლევი ემიგრანტებისთვის
ავტორი: ნათია ქიმაძე
ორ ქვეყანაში ცხოვრებამ ერთი რამ მასწავლა: ნებისმიერი ამბავი მხოლოდ მაშინ არის სრული, თუ მას ორივე მხრიდან ვყვები. მეც ამ პრინციპით ვცდილობ ვიხელმძღვანელო.
